Historia

Ostatnie lata przynios艂y jako艣ciow膮 zmian臋 stanu bada艅 historyczno-prawnych nad adwokatur膮 polsk膮 XX w. Drukiem ukaza艂y si臋 bowiem obszerne prace Adama Redzika (1. wydanie w 2007 r., 2. wydanie w 2010 r.) , Tomasza J. Kotli艅skiego (w 2008 r.) i Ma艂gorzaty Materniak-Paw艂owskiej (w 2009 r.) . Prace te zosta艂y dostrze偶one tak w艣r贸d naukowc贸w-profesjonalist贸w, zajmuj膮cych si臋 histori膮 ustroju pa艅stwa i histori膮 prawa, jak i w 艣rodowisku adwokackim. Ksi膮偶ka Adama Redzika wywo艂a艂a naukow膮 dyskusj臋 na 艂amach periodyk贸w prawniczych, ukaza艂o si臋 kilka jej recenzji , natomiast dyskusja nad ksi膮偶k膮 Ma艂gorzaty Materniak-Paw艂owskiej rozpocz臋艂a si臋 recenzj膮 opublikowan膮 w 鈥濸alestrze鈥 nr 5鈥6 z 2010 r. Opublikowane zosta艂y te偶 prace drobniejsze, dotycz膮ce ustroju adwokatury w Polsce Ludowej .

Tre艣膰 wy偶ej opisanych ksi膮偶ek zosta艂a uzupe艂niona przez znaczn膮 liczb臋 warto艣ciowych artyku艂贸w, dotycz膮cych adwokatury II Rzeczypospolitej, autorstwa Adama Redzika i Tomasza J. Kotli艅skiego , kt贸re by艂y publikowane przede wszystkim na 艂amach 鈥濸alestry鈥.

Recenzowane dzie艂o, przygotowane pod redakcj膮 Dziekana Okr臋gowej Rady Adwokackiej w Lublinie adw. Piotra Sendeckiego we wsp贸艂pracy z dr. Adamem Redzikiem, o czym 艣wiadczy informacja w S艂owie wst臋pnym (s. 22), w istotny spos贸b powi臋ksza aktualny stan wiedzy o adwokaturze polskiej w XX w. i jej ustroju. Zasadne jest wskazanie w tym miejscu, 偶e dobr膮 tradycj膮 adwokatury polskiej jest wydawanie przez poszczeg贸lne izby adwokackie opracowa艅 dotycz膮cych dziej贸w tych偶e izb z okazji kolejnych, wa偶niejszych rocznic. Spo艣r贸d opracowa艅 sprzed parudziesi臋ciu lat wspomnie膰 nale偶y np. opracowanie adw. Mieczys艂awa Cincio o adwokaturze rzeszowskiej z okazji XX-lecia Wojew贸dzkiej Izby
Adwokackiej w Rzeszowie, z 1971 r. , z prac za艣 powsta艂ych po 1989 r. opracowania dotycz膮ce: adwokatury na Pomorzu 艢rodkowym w latach 1945鈥1992 pod redakcj膮 adw. Leona Kasperskiego, z 1992 r. ; adwokatury opolskiej z okazji 50-lecia , z 2003 r.; adwokatury polskiej na G贸rnym 艢l膮sku z okazji 80-lecia izby ; adwokatury wa艂brzysko-jeleniog贸rskiej z okazji XXX-lecia czy adwokatury gda艅skiej z okazji 60-lecia 鈥 autorstwa Dariusza Szpopera i Justyny 艢wi膮tek .

Konieczne jest przypomnienie, 偶e ju偶 przed 1989 r. ukazywa艂y si臋 specjalistyczne, 鈥瀝egionalne鈥 numery 鈥濸alestry鈥, po艣wi臋cone historii poszczeg贸lnych izb adwokackich. Tylko do 1988 r. ukaza艂y si臋 trzy numery 鈥瀕ubelskie鈥: w 1974 r., pod redakcj膮 adw. Waleriana Wysockiego, z okazji XXX-lecia adwokatury PRL ; w 1980 r., pod redakcj膮 adw. dr. Jerzego Markiewicza (tzw. numer lubelsko-zamojski, z okazji 400 lat Zamo艣cia) oraz w 1988 r., pod red. adw. Ferdynanda Rymarza, z okazji 70-lecia Izby Adwokackiej w Lublinie .

Recenzowana praca ukaza艂a si臋 z okazji 90-lecia adwokatury lubelskiej. Zawarte w niej materia艂y dotycz膮 jednak nie tylko okresu od 1919 r. do dnia dzisiejszego, ale tak偶e dziej贸w dawniejszych, od wiek贸w 艣rednich pocz膮wszy.

Podzielona jest na trzy cz臋艣ci. Cz臋艣膰 I 鈥 najobszerniejsza, licz膮ca 388 stron 鈥 nosi tytu艂 Adwokatura lubelska na przestrzeni dziej贸w. Jest podzielona na pi臋膰 podrozdzia艂贸w: I 鈥 Adwokatura lubelska na przestrzeni stuleci ; II 鈥 W Drugiej Rzeczypospolitej ; III 鈥 Podczas okupacji 1939鈥1944 ; IV 鈥 W PRL 1944鈥1989 ; V 鈥 W Trzeciej Rzeczypospolitej . Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej rozpoczyna obszerne S艂owo wst臋pne autorstwa Dziekana ORA w Lublinie adw. Piotra Sendeckiego.

Cz臋艣膰 II 鈥 Adwokaci Izby Lubelskiej 鈥 liczy 111 stron. Sk艂adaj膮 si臋 na ni膮 biogramy dziekan贸w Rady Adwokackiej w Lublinie w latach 1918鈥2007 oraz Rady Adwokackiej w 艁ucku w latach 1922鈥1932 (autorstwa Danuty Redzik i Adama Redzika), zestawienia dotycz膮ce organ贸w Izb Adwokackich w Lublinie i 艁ucku, wykaz adwokat贸w Izby Lubelskiej sprzed 1919 r., wykaz adwokat贸w Izby Lubelskiej z lat 1919鈥2009 oraz zestawienie liczebno艣ci adwokat贸w i aplikant贸w adwokackich w latach 1919鈥1939 i 1944鈥2009.

Cz臋艣膰 III 鈥 Refleksje i wspomnienia 鈥 liczy 106 stron. Zawiera opracowanie Dariusza Dudka pt. Wolno艣膰 adwokatury (refleksje w 90. rocznic臋 restytucji pa艅stwa i Palestry) (s. 525鈥546), opracowania dotycz膮ce dzia艂alno艣ci kulturalnej adwokat贸w lubelskich, wspomnienia adwokat贸w Andrzeja B膮kowskiego i Mieczys艂awa-Wie艅czys艂awa Bielskiego, refleksje Macieja Chor膮giewicza nt. klasycznego dzie艂a Fernanda Payena O adwokaturze i sztuce obro艅czej oraz wspomnienia o dwunastu wybitnych adwokatach Izby w Lublinie.

Recenzowane dzie艂o uzupe艂nia bogata ikonografia, w tym pochodz膮ca z okresu II Rzeczypospolitej.

Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej to zbi贸r rzadko spotykany. Nie sk艂ada si臋 bowiem w ca艂o艣ci z nowych, niepublikowanych dotychczas opracowa艅. Jest to swoista kolekcja r贸偶nych materia艂贸w. Np. charakter quasi-materia艂u 藕r贸d艂owego ma zbiorowe opracowanie pt. XXV lat Adwokatury Lubelskiej (s. 223鈥289), pochodz膮cy prawdopodobnie z 1971 r. dokument epoki, nosz膮cy znamiona pracy raczej propagandowo-politycznej, a nie naukowej. Wyra藕nego podkre艣lenia wymaga uwaga, 偶e tego typu opracowania nie powinny by膰 traktowane przez badaczy jak klasyczne 藕r贸d艂o wiedzy. Wymagaj膮 one wyj膮tkowo wnikliwej analizy, powi膮zanej z analiz膮 reali贸w Polski Ludowej. Przede wszystkim za艣 wymagaj膮 weryfikacji za pomoc膮 藕r贸de艂 wiarygodnych. Nie znaczy to jednak, 偶e s膮 bezwarto艣ciowe. Przywo艂a膰 w tym miejscu nale偶y zapomniane ju偶 uwagi wybitnego uczonego, prof. Marcelego Handelsmana, o ba艂amutnych 藕r贸d艂ach historycznych, zawarte w jego Historyce, kt贸rej dwa wydania ukaza艂y si臋 w trzeciej dekadzie XX w.: 鈥濬alsyfikaty wykryte nie trac膮 jeszcze przez to warto艣ci 藕r贸d艂owej. Zmienia si臋 jedynie ich stanowisko 藕r贸d艂owe. Przestaj膮 odgrywa膰 rol臋 materia艂u faktycznego dla zdarze艅 i zjawisk przez siebie (鈥) stwierdzonych (鈥) Dokumenty, podrobione (鈥), wyja艣nione staj膮 si臋 podstaw膮, nieraz jedyn膮, dla zrozumienia tendencji, program贸w i d膮偶no艣ci grup i os贸b dzia艂aj膮cych, kt贸rych w inny spos贸b w og贸le uchwyci膰 nie mo偶na鈥.

Znaczna cz臋艣膰 recenzowanego dzie艂a to prace ju偶 znane, g艂贸wnie z 艂am贸w 鈥濸alestry鈥 lat osiemdziesi膮tych XX w.

Materia艂y zawarte w recenzowanym dziele maj膮 r贸偶n膮 warto艣膰 naukow膮. Wynika to przede wszystkim z przyj臋tej przez redakcj臋 koncepcji dzie艂a jako zbioru r贸偶nych materia艂贸w dotycz膮cych adwokatury lubelskiej. Wedle mojej oceny na szczeg贸ln膮 uwag臋 zas艂uguj膮 historyczno-prawne, profesjonalne prace autorstwa Waldemara Bednaruka, Tomasza J. Kotli艅skiego, Adama Redzika (szczeg贸lnie ta o Zwi膮zku Adwokat贸w Polskich), Adama Z. Jurkiewicza (o weryfikacji z lat 1951鈥1953) oraz Danuty Redzik i Piotra Sendeckiego (o zespo艂ach adwokackich). Na wnikliw膮 uwag臋 zas艂uguj膮 r贸wnie偶 refleksyjne i przekrojowe szkice Piotra Sendeckiego o adwokaturze w III RP i Dariusza Dudka nt. wolno艣ci adwokatury.

Moje szczeg贸lne zainteresowanie wzbudzi艂y prace Tomasza J. Kotli艅skiego oraz Adama J. Jurkiewicza. G艂贸wnie z tego wzgl臋du, 偶e dotycz膮 one nieopracowanych dotychczas naukowo i wzbudzaj膮cych nie tylko zainteresowanie, ale tak偶e du偶e emocje, zagadnie艅: stanowiska adwokatury II RP wobec obron w sprawach komunistycznych oraz tzw. akcji weryfikacyjnej, przeprowadzonej na podstawie stalinowskiej ustawy z 27 czerwca 1950 r. o ustroju adwokatury.

Tekst Tomasza J. Kotli艅skiego precyzyjnie i kompetentnie przedstawia dzieje wewn臋trznej dyskusji w adwokaturze, do kt贸rej dosz艂o w 1926 r. na tle kwestii udzia艂u adwokat贸w w tzw. sprawach komunistycznych. Dyskusj臋 t臋 zainicjowa艂a uchwa艂a Rady Adwokackiej w Lublinie z 6 marca 1926 r., w kt贸rej Rada ta uzna艂a, 偶e adwokat nie powinien si臋 podejmowa膰 obrony z wyboru w tzw. sprawie komunistycznej bez uprzedniej zgody rady adwokackiej. W uchwale tej podkre艣lono kwesti臋 niedopuszczalno艣ci przyjmowania przez niekt贸rych adwokat贸w bardzo wysokich honorari贸w, finansowanych przez Zwi膮zek Sowiecki i Mi臋dzynarod贸wk臋 Komunistyczn膮. Uchwa艂a Rady lubelskiej zosta艂a ostatecznie uchylona, aczkolwiek z powod贸w formalnych, przez Naczeln膮 Rad臋 Adwokack膮 w dniu 12 czerwca 1926 r. Nadto NRA zaj臋艂a stanowisko merytoryczne, odmiennie uregulowa艂a zasady sprawowania tych obron, tak przez adwokat贸w z wyboru, jak i adwokat贸w z urz臋du. NRA podzieli艂a jednak stanowisko Rady Adwokackiej w Lublinie co do finansowania obron z wyboru, podkre艣li艂a mianowicie, 偶e adwokat pobieraj膮cy honorarium za obron臋 z wyboru w sprawie komunistycznej winien sprawdzi膰 藕r贸d艂o pochodzenia 艣rodk贸w wyp艂acanych mu tytu艂em wynagrodzenia. Podkre艣li艂a tak偶e NRA, 偶e: 鈥濶ie ma 偶adnej wi臋zi pomi臋dzy obronami w sprawach komunist贸w a chlubn膮 tradycj膮 tzw. 芦obron politycznych禄, kt贸rymi ws艂awi艂a si臋 cz臋艣膰 Palestry by艂ego zaboru rosyjskiego w latach niewoli鈥.

Opracowanie o obronach w sprawach komunistycznych jest wa偶ne dla nauki polskiej nie tylko z tego wzgl臋du, 偶e dotyczy tematu dotychczas nieopracowanego, ale tak偶e z powodu du偶ej wagi, jak膮 do uchwa艂y z 6 marca 1926 r. przywi膮zywa艂a antyadwokacka propaganda w Polsce Ludowej. Jako przyk艂ad mo偶na poda膰 spos贸b przedstawienia tej kwestii przez stalinowskiego wiceministra sprawiedliwo艣ci Tadeusza Reka w os艂awionej ksi膮偶ce o adwokaturze, wydanej w 1953 r. Praca Tomasza J. Kot卢li艅skiego mo偶e stanowi膰 punkt wyj艣cia dla opracowania innych, zbli偶onych temat贸w, np. o 艣rodowisku adwokat贸w-obro艅c贸w w sprawach komunistycznych, kt贸remu przewodzi艂 os艂awiony Teodor Duracz, a z kt贸rego to 艣rodowiska wywodzi艂 si臋 m.in. adw. dr Edward Grabowski, dogmatyczny komunista w najgorszym stalinowskim wydaniu, w latach pi臋膰dziesi膮tych powo艂any przez Ministra Sprawiedliwo艣ci na stanowisko Prezesa NRA.

Z kolei opracowanie 艣p. adw. Adama Z. Jurkiewicza (1910鈥2006) to sprawozdanie z wykonania uchwa艂y ORA w Lublinie z 15 stycznia 1991 r., powzi臋tej w nast臋pstwie uchwa艂y NRA, na mocy kt贸rej powo艂ano Komisj臋 Historyczn膮 (w sk艂ad kt贸rej, poza Autorem opracowania, wchodzili adw. Henryk Popio艂ek jako przewodnicz膮cy i adw. Henryk Krzymowski) dla zbadania dzia艂alno艣ci Wojew贸dzkiej Komisji Weryfikacyjnej, dzia艂aj膮cej na podstawie art. 111 i n. ustawy z 27 czerwca 1950 r.

Komisji tej uda艂o si臋 ustali膰 sk艂ady dw贸ch orzekaj膮cych komplet贸w Wojew贸dzkiej Komisji Weryfikacyjnej. W ich sk艂ad wchodzili tak偶e adwokaci cz艂onkowie PZPR: W艂adys艂aw Czarnecki i Stanis艂aw W膮sowski. Obaj byli wieloletnimi cz艂onkami Wojew贸dzkiej Rady Adwokackiej w Lublinie, przy czym pierwszy z nich by艂 nawet wicedziekanem Rady w dw贸ch kadencjach w latach 1951鈥1956.

Wed艂ug ustale艅 Adama Z. Jurkiewicza akcja weryfikacyjna z lat 1951鈥1953 obj臋艂a wszystkich adwokat贸w Izby, tj. 241 os贸b. Wojew贸dzka Komisja Weryfikacyjna przy Izbie Adwokackiej w Lublinie orzek艂a o skre艣leniu z listy adwokat贸w a偶 38 os贸b. Kolejne 2 osoby zosta艂y skre艣lone z listy w tzw. trybie administracyjnym, na polecenie Ministra Sprawiedliwo艣ci, inne 4 osoby z艂o偶y艂y za艣 wnioski o skre艣lenie ich z listy przed poddaniem ich weryfikacji (nie poda艂 Autor, niestety, kto to by艂). Na opracowanej przez Autora li艣cie adwokat贸w negatywnie zweryfikowanych (oraz skre艣lonych w trybie administracyjnym) widniej膮 nazwiska najwybitniejszych przedstawicieli lubelskiej adwokatury, m.in. Dziekana Stanis艂awa Kalinowskiego, Dziekana Stefana Grymi艅skiego, Otmara Po藕niaka (Wicedziekan z okresu II RP), Wac艂awa Bartkowicza (cz艂onka Rady) oraz adwokat贸w m艂odszego pokolenia 鈥 np. Mieczys艂awa Tudreja, pracownika naukowo-dydaktycznego Wydzia艂u Prawa KUL, 偶o艂nierza AK skazanego w 1944 r. przez Wojskowy S膮d Garnizonowy w Lublinie na kar臋 艣mierci (nast臋pnie u艂askawionego).

Opracowanie adw. Jurkiewicza o weryfikacji adwokat贸w na podstawie ustawy z 1950 r. jest pozbawione aparatu krytycznego. Mimo to jest wa偶ne. Nie zosta艂o ono przygotowane jako tekst do publikacji, ale jako dokument wewn臋trzny. Jak si臋 dowiedzia艂em, odnalaz艂 je w Archiwum ORA w Lublinie w trakcie przygotowywania recenzowanego dzie艂a dr Redzik. Po konsultacji z Dziekanem Sendeckim tekst zosta艂 w艂膮czony do tomu. W zwi膮zku z powy偶szym nie mo偶e dziwi膰, 偶e opracowanie nie spe艂nia wymog贸w naukowych. Nie wiemy te偶, co poza aktami osobowymi by艂o podstaw膮 ustale艅.

Niejasne wydaj膮 si臋 te fragmenty opracowania, w kt贸rych podane s膮 warto艣ci procentowe odnosz膮ce si臋 do orzecze艅 wydanych wskutek wniesienia odwo艂a艅 przez Wy偶sz膮 Komisj臋 Weryfikacyjn膮. Dyskusyjna wydaje si臋 teza, podsumowuj膮ca niejako omawiane opracowanie, 偶e 鈥濺ada Adwokacka w Lublinie nie mia艂a 偶adnego wp艂ywu na przebieg i wyniki weryfikacji鈥. Jak wspomnia艂em, cz艂onkami Wojew贸dzkiej Komisji Weryfikacyjnej by艂 wicedziekan Rady oraz cz艂onek tej偶e.

Czego najbardziej brakuje w Szkicach o dziejach adwokatury lubelskiej? S膮dz臋, 偶e opracowania dotycz膮cego okresu lat 1944鈥1956. Warto pochyli膰 si臋 na nowo tak偶e nad udzia艂em adwokat贸w Izby lubelskiej w strukturach konspiracyjnych z lat 1939鈥1944 oraz w strukturach konspiracyjnych ju偶 w Polsce Ludowej. Np. powszechnie wiadomo, 偶e adw. Otmar Po藕niak by艂 Zast臋pc膮 Delegata Rz膮du w wojew贸dztwie lubelskim, a tak偶e cz艂onkiem konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego, natomiast ma艂o kto wie, 偶e jego aplikant 鈥 Mieczys艂aw Weso艂owski, zamordowany w Auschwitz w dniu 12 grudnia 1941 r., by艂 偶o艂nierzem Narodowej Organizacji Wojskowej w Lublinie (brak tej informacji w biogramie na s. 201 recenzowanego dzie艂a). Wiadomo te偶, 偶e za udzia艂 w Armii Krajowej Wojskowy S膮d Garnizonowy w Lublinie skaza艂 na kar臋 艣mierci adw. Mieczys艂awa Tudreja, a ma艂o kto wie, 偶e na kar臋 艣mierci ten sam s膮d skaza艂 tak偶e adw. Aleksego Kina, wybitnego dzia艂acza konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego, 偶o艂nierza NOW鈥揂K, adw. Wac艂awa Bartkowicza za艣 na kar臋 10 lat wi臋zienia. Ma艂o kto wie, 偶e 偶o艂nierzami Narodowych Si艂 Zbrojnych byli m.in. adwokaci Ryszard Piwi艅ski i Lubomir Stryjecki , cz艂onkiem za艣 Okr臋gowej Delegatury S艂u偶by Cywilnej Narodu 鈥 Roman Le艣nikowski, adwokat jeszcze z okresu II RP.

Opracowania wymaga tak偶e zagadnienie udzia艂u adwokat贸w Izby lubelskiej w wojskowym wymiarze sprawiedliwo艣ci w latach 1944鈥1956, i to na r贸偶nych p艂aszczyznach: jako obro艅c贸w wojskowych, ale tak偶e jako s臋dzi贸w wojskowych oraz prokurator贸w wojskowych [g艂贸wnie w Wojskowym S膮dzie Rejonowym (dalej: WSR) w Lublinie, Wojskowym S膮dzie Garnizonowym (dalej: WSG) w Lublinie, Wojskowym S膮dzie Okr臋gowym (dalej: WSO) w Lublinie oraz Wojskowej Prokuraturze Rejonowej (dalej: WPR) w Lublinie i Wojskowej Prokuraturze Garnizonowej (dalej: WPG) w Lublinie]. Ta przykra karta historii adwokatury lubelskiej powinna by膰 w ko艅cu wyczerpuj膮co opracowana. Podobnie 鈥 udzia艂 adwokat贸w Izby lubelskiej w politycznych procesach s膮dowych, odbywaj膮cych si臋 przed s膮dem powszechnym 鈥 S膮dem Wojew贸dzkim w Lublinie w pierwszej po艂owie lat pi臋膰dziesi膮tych XX w. (by艂 to wojew贸dzki odpowiednik os艂awionej tzw. Sekcji Tajnej, ulokowanej w IV Wydziale Karnym S膮du Wojew贸dzkiego w Warszawie). Dla 艣cis艂o艣ci wypada jednak zaznaczy膰, 偶e ten postulat badawczy nale偶y odnie艣膰 nie tylko do adwokatury lubelskiej, ale 鈥 przede wszystkim 鈥 do ca艂ej adwokatury w Polsce w latach 1944鈥1956.

W recenzowanym dziele odnale藕膰 mo偶na co prawda fragmenty dotycz膮ce udzia艂u adwokat贸w Izby lubelskiej w procesach przed WSR w Lublinie i przed 鈥濻膮dami Specjalnymi鈥 (XXV Lat Adwokatury Lubelskiej, s. 232鈥234), ale s膮 to dokumenty epoki, powsta艂e w latach 60. XX w., kt贸re z dzisiejszej perspektywy zawieraj膮 informacje kompromituj膮ce adwokat贸w-obro艅c贸w wojskowych, a w贸wczas… Na przyk艂ad 鈥 偶e na sesje wyjazdowe s膮d贸w wojskowych 鈥瀓e藕dzi艂o si臋 czasem z tak zwan膮 芦obstaw膮禄 Urz臋du Bezpiecze艅stwa Publicznego鈥, 偶e na rozprawach s臋dziowie wojskowi 鈥瀘kazywali wiele taktu i osobistej kultury, a tak偶e dobrze prezentowali si臋 od strony fachowej, nie m贸wi膮c ju偶 o walorach ideowych鈥, czy te偶 偶e jeden ze znanych adwokat贸w-obro艅c贸w wojskowych przyj膮艂 tylko w jednym roku 660 [sic!] spraw przed s膮dami wojskowymi, a 鈥瀊y艂y to przewa偶nie sprawy powa偶ne, wieloosobowe i nieomal w ka偶dym wypadku zagro偶one kar膮 艣mierci鈥 (s. 233).

Zaznaczy膰 nale偶y, 偶e istniej膮 ju偶 opracowania, powsta艂e po 1989 r., kt贸re zawieraj膮 informacje o udziale adwokat贸w Izby lubelskiej w wojskowym wymiarze sprawiedliwo艣ci w charakterze s臋dzi贸w lub prokurator贸w wojskowych . Przy czym podkre艣li膰 trzeba, 偶e liczba tych funkcjonariuszy wojskowego wymiaru sprawiedliwo艣ci, kt贸rzy byli adwokatami w II RP, jest znacznie mniejsza od liczby tych os贸b, kt贸re zosta艂y adwokatami ju偶 w Polsce Ludowej, po zako艅czeniu kariery w s膮downictwie lub prokuraturze wojskowej. Do tej pierwszej grupy nale偶膮 m.in.: Feliks Aspis, oficer 艣ledczy Naczelnej Prokuratury Wojskowej w Lublinie w 1944 r. (w II RP adwokat w 艁odzi), Roman Bojko (w II RP adwokat we Lwowie, s臋dzia WSR w Lublinie), Stanis艂aw Czajkowski (w II RP adwokat w Poznaniu, asesor WSR w Lublinie), Teofil Zdzis艂aw Go艂臋biowski (adwokat w Lublinie i w Warszawie, s臋dzia WSG w Lublinie), Czes艂aw Kotowicz (w II RP adwokat w Starogardzie Gda艅skim, s臋dzia WSG w Lublinie i WSO w Lublinie, po 1945 r. 鈥 adwokat w Gdyni) i W艂adys艂aw Michniewski (w II RP aplikant adwokacki i zapewne adwokat w Lublinie, s臋dzia WSG w Lublinie).
Do tej drugiej grupy zaliczy膰 nale偶y natomiast: Ireneusza Boli艅skiego (prokuratora WPR w Lublinie, od 1952 r. adwokata w Bia艂ymstoku), Marcina Dancyga (s臋dziego s膮d贸w wojskowych m.in. w Lublinie, adwokata w Warszawie), Ludwika G枚ttingera (prokuratora WPG i WPR w Lublinie, adwokata i obro艅c臋 wojskowego w Lublinie od 1950 r.), Anatola Janowskiego (prokuratora WPR w Lublinie, od 1960 r. cz艂onka Izby w Rzeszowie, potem Izby w Lublinie), Wac艂awa Langego (prokuratora WPR w Lublinie, od 1953 r. adwokata w Radzyniu Podlaskim), Marka Szaubera (szefa WPR w Lublinie, od 1953 r. adwokata w Katowicach), Czes艂awa Szp膮drowskiego (prokuratora wojskowego w Lublinie, adwokata w Warszawie), Romana Targo艅skiego (prokuratora wojskowego w Lublinie, adwokata w Lublinie od 1957 r.), Jerzego Tinnego (oficera 艣ledczego WPR w Lublinie, absolwenta 艢redniej Szko艂y Prawniczej Ministerstwa Sprawiedliwo艣ci we Wroc艂awiu, adwokata we Wroc艂awiu), Mariana Bartonia (s臋dziego WSG w Lublinie, adwokata w Warszawie), Aleksandra Filiksa (s臋dziego WSR w Lublinie, od 1959 r. adwokata w Parczewie), Micha艂a Frankowskiego (s臋dziego WSG w Lublinie, od 1947 r. adwokata w Gnie藕nie), Adama Gajewskiego (s臋dziego WSG w Lublinie, adwokata w Sopocie), Jana Kaczorowskiego (s臋dziego Najwy偶szego S膮du 卢Wojskowego w Lublinie, od 1949 r. adwokata i obro艅c臋 wojskowego w Warszawie), Boles艂awa Kardasza (s臋dziego WSR w Lublinie, adwokata w Rybniku), Floriana Kirschkego (lub 鈥濳irszkego鈥) (s臋dziego WSR w Lublinie, od 1955 r. adwokata w Bia艂ej Podlaskiej), Juliusza Krupskiego (s臋dziego WSG i WSO w Lublinie, po 1956 r. adwokata i obro艅c臋 wojskowego w Warszawie), Jana Krzechowca (Krzechowiec vel Krzechowicz, s臋dziego WSG w Lublinie, od 1947 r. adwokata w Lublinie i Warszawie), Eugeniusza Krzewskiego (s臋dziego WSG w Lublinie, adwokata w Warszawie), Juliana Nytko (s臋dziego WSO w Lublinie, od 1952 r. adwokata w Sok贸艂ce i Bia艂ymstoku), Wac艂awa Pietronia (s臋dziego WSO w Lublinie, od 1952 r. adwokata i obro艅c臋 wojskowego), Eugeniusza Pinkosza (s臋dziego WSR w Lublinie, od 1953 r. adwokata w Nidzicy, Bartoszycach i Olsztynie), Jerzego Pokornego (oficera 艣ledczego WPR w Lublinie, prokuratora Wojskowej Prokuratury PKP w Lublinie), Jana Ryczanowskiego (s臋dziego wojskowego w Lublinie, od 1951 r. adwokata w Warszawie), Witolda Smoczyka (s臋dziego WSR w Lublinie, od 1957 r. adwokata w Hrubieszowie i Radzyniu Podlaskim), Mieczys艂awa Widaja (s臋dziego WSR w Lublinie, od 1963 r. adwokata Izby warszawskiej), Ryszarda Wierciocha (s臋dziego WSR w Lublinie, od 1962 r. adwokata i obro艅c臋 wojskowego w Drawsku Pomorskim i Ko艂obrzegu), Micha艂a W贸jcika (s臋dziego WSR w Lublinie, od 1960 r. adwokata i obro艅c臋 wojskowego w Lublinie i Lubartowie), Stanis艂awa Wr贸blewskiego (s臋dziego WSG w Lublinie, od 1952 r. adwokata i obro艅c臋 wojskowego w Starogardzie Gda艅skim i Szczecinie).

Czuj臋 si臋 zobowi膮zany wyja艣ni膰 spraw臋 W艂adys艂awa Michniewskiego, wpisanego na list臋 aplikant贸w adwokackich Izby lubelskiej w okresie II RP, wykonuj膮cego zaw贸d adwokata w okresie okupacji niemieckiej. Podawany jest on jako przyk艂ad 鈥瀙atriotycznej postawy鈥 adwokatury lubelskiej, b膮d藕 to z powodu udzia艂u w kampanii wrze艣niowej 1939 r. (tak we wsp贸艂czesnym opracowaniu S. Estreicha i B. Oratowskiej, s. 181 recenzowanego dzie艂a), b膮d藕 to z powodu poniesienia 艣mierci na froncie, w walkach o Berlin, w dniu 24 kwietnia 1945 r., w charakterze 偶o艂nierza 鈥瀕udowego鈥 WP (tak w opracowaniu Jerzego Markiewicza, s. 165 i 167 recenzowanego dzie艂a). W opracowaniu Stanis艂awa Estreicha i Barbary Oratowskiej biogram adw. W艂adys艂awa Michniewicza ko艅czy si臋 na listopadzie 1944 r. (z powodu braku dalszych materia艂贸w). Powstaje wi臋c pytanie: co si臋 dzia艂o z nim od listopada 1944 r. do 24 kwietnia 1945 r. Ot贸偶 od listopada 1944 r. zacz膮艂 orzeka膰 jako s臋dzia wojskowy w WSG Lublinie, w stopniu podporucznika. Tylko w dniach 9 i 10 listopada 1944 r., zasiadaj膮c w sk艂adach rozpoznaj膮cych pi臋膰 odr臋bnych spraw (w kt贸rych oskar偶ono 6 偶o艂nierzy AK, BCh i NSZ), wyda艂 wyroki 艣mierci wobec wszystkich sze艣ciu oskar偶onych. Wszystkie te wyroki zosta艂y wykonane w dniu 20 listopada 1944 r. W dniu 18 listopada 1944 r. zosta艂 mianowany wiceprezesem Wojskowego S膮du 1 Armii 鈥瀕udowego鈥 WP i w艂a艣nie pe艂ni膮c t臋 funkcj臋, zgin膮艂 w dniu 24 kwietnia 1945 r.

Na marginesie nale偶y z wyj膮tkow膮 przykro艣ci膮 stwierdzi膰, 偶e w dw贸ch ww. sprawach, w kt贸rych orzeka艂 W艂adys艂aw Michniewski w dniu 9 listopada 1944 r. (sprawa ppor. Bronis艂awa Krocha 鈥 oficera AK oraz sprawa kpt. Wincentego Sowy 鈥 oficera NSZ), orzekali w sk艂adach s膮dz膮cych razem z nim przyszli adwokaci: Stanis艂aw Wr贸blewski i Juliusz Krupski, protoko艂owa艂 za艣 inny przysz艂y adwokat, Aleksander Filiks. Analiza akt tych spraw nie pozostawia 偶adnych w膮tpliwo艣ci: wyroki wydane w tych pi臋ciu sprawach to przyk艂ady klasycznych mord贸w s膮dowych.
S膮 te偶 inne przypadki, np. Jerzego Pokornego, absolwenta KUL, podczas okupacji niemieckiej oficera NSZ Okr臋gu Lubelskiego o ps. 鈥濿iarus鈥 i 鈥濵icha艂鈥 w stopniu porucznika. Wed艂ug informacji zas艂uguj膮cych na wiar臋 (pochodz膮cych bezpo艣rednio od cz艂onka Komendy Okr臋gu Nr III NSZ 鈥 Marka Grzesiuka) wst膮pi艂 on do organ贸w wojskowego wymiaru sprawiedliwo艣ci na polecenie dow贸dztwa organizacji, jako swoisty agent wp艂ywu. Bezsporne jest, 偶e b臋d膮c s臋dzi膮 wojskowym, ukrywa艂 w ankietach personalnych przynale偶no艣膰 do NSZ, a tak偶e i偶 po ujawnieniu tego faktu przez Informacj臋 Wojskow膮 zosta艂 zdegradowany i usuni臋ty z wojska na mocy rozkazu MON nr 1506 z 5 pa藕dziernika 1952 r.

Dalszych bada艅 wymaga tak偶e posta膰 por. Jerzego Aktabowskiego, funkcjonariusza wojskowej s艂u偶by sprawiedliwo艣ci w Lublinie w II po艂owie 1944 r. Osoba o tych personaliach by艂a w II RP adwokatem w Lublinie. W aktach archiwalnych wyst臋puje jako 鈥瀘bro艅ca鈥 w procesie kpt. Aleksandra Ku艂akowskiego i Zygmunta Turowicza 鈥 偶o艂nierzy AK, skazanych na 艣mier膰 przez WSG w Lublinie w dniu 29 listopada 1944 r. (sygn. akt: GL 130/44) . Jednak w sprawie Miko艂aja Stanilewicza, 偶o艂nierza NSZ (sygn. akt G-116/45), odbywaj膮cej si臋 przed WSG w Lublinie tylko dwa miesi膮ce p贸藕niej, w dniu 1 lutego 1945 r., por. Jerzy Aktabowski wyst臋puje ju偶 jako cz艂onek sk艂adu orzekaj膮cego (鈥瀞臋dzia-艂awnik鈥) . Z kolei wed艂ug ustale艅 Marka Kielasi艅skiego w listopadzie 1944 r. por. Jerzy Aktabowski by艂鈥 prokuratorem wojskowym . W dost臋pnym materiale archiwalnym posta膰 Jerzego Aktabowskiego, tym razem w charakterze 鈥瀘bro艅cy z wyboru鈥, powraca w procesie Mieczys艂awa Smalca i innych, tocz膮cym si臋 przed WSR w Lublinie, blisko 10 lat p贸藕niej 鈥 w dniu 12 stycznia 1945 r. (sygn. akt 454/53). Z Listy adwokat贸w PRL wed艂ug stanu na dzie艅 1 stycznia 1974 r. wynika, 偶e adw. Jerzy Aktaboski by艂 cz艂onkiem Zespo艂u Adwokackiego nr 6 w Lublinie, wchodzi艂 tak偶e w sk艂ad Rady Adwokackiej .

Powy偶sze uwagi maj膮 walor uzupe艂nie艅 oraz wskazuj膮, jak wiele zagadnie艅 w dziejach adwokatury wymaga szczeg贸艂owych bada艅. Nie zmienia to faktu, 偶e Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej to pozycja wyj膮tkowa, wa偶na i po偶yteczna dla nauki o ustroju i historii adwokatury polskiej. Pozostaje wyrazi膰 偶yczenie, aby by艂a przyk艂adem dla innych izb adwokackich w Polsce, szczeg贸lnie tych izb, kt贸re od 1989 r. do tej pory nie przyczyni艂y si臋 do powstania i wydania opracowania na temat swoich dziej贸w.

Marcin Zaborski, adwokat, dr, adiunkt KUL (Lublin鈥揥arszawa)

Piotr Sendecki [red.], Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej. 90-lecie Izby Adwokackiej w Lublinie, Lublin 2009

Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej.
90-lecie Izby Adwokackiej w Lublinie
pod redakcj膮 P. Sendeckiego
nak艂adem Okr臋gowej Rady Adwokackiej i Izby Adwokackiej w Lublinie
(przy wsp贸艂udziale Naczelnej Rady Adwokackiej i 鈥濿olters Kluwer Polska鈥),
Lublin 2009, ss. 629 + 74

Udost臋pnij: