Historia

Ostatnie lata przynios┼éy jako┼Ťciow─ů zmian─Ö stanu bada┼ä historyczno-prawnych nad adwokatur─ů polsk─ů XX w. Drukiem ukaza┼éy si─Ö bowiem obszerne prace Adama Redzika (1. wydanie w 2007 r., 2. wydanie w 2010 r.) , Tomasza J. Kotli┼äskiego (w 2008 r.) i Ma┼égorzaty Materniak-Paw┼éowskiej (w 2009 r.) . Prace te zosta┼éy dostrze┼╝one tak w┼Ťr├│d naukowc├│w-profesjonalist├│w, zajmuj─ůcych si─Ö histori─ů ustroju pa┼ästwa i histori─ů prawa, jak i w ┼Ťrodowisku adwokackim. Ksi─ů┼╝ka Adama Redzika wywo┼éa┼éa naukow─ů dyskusj─Ö na ┼éamach periodyk├│w prawniczych, ukaza┼éo si─Ö kilka jej recenzji , natomiast dyskusja nad ksi─ů┼╝k─ů Ma┼égorzaty Materniak-Paw┼éowskiej rozpocz─Ö┼éa si─Ö recenzj─ů opublikowan─ů w ÔÇ×PalestrzeÔÇŁ nr 5ÔÇô6 z 2010 r. Opublikowane zosta┼éy te┼╝ prace drobniejsze, dotycz─ůce ustroju adwokatury w Polsce Ludowej .

Tre┼Ť─ç wy┼╝ej opisanych ksi─ů┼╝ek zosta┼éa uzupe┼éniona przez znaczn─ů liczb─Ö warto┼Ťciowych artyku┼é├│w, dotycz─ůcych adwokatury II Rzeczypospolitej, autorstwa Adama Redzika i Tomasza J. Kotli┼äskiego , kt├│re by┼éy publikowane przede wszystkim na ┼éamach ÔÇ×PalestryÔÇŁ.

Recenzowane dzie┼éo, przygotowane pod redakcj─ů Dziekana Okr─Ögowej Rady Adwokackiej w Lublinie adw. Piotra Sendeckiego we wsp├│┼épracy z dr. Adamem Redzikiem, o czym ┼Ťwiadczy informacja w S┼éowie wst─Öpnym (s. 22), w istotny spos├│b powi─Öksza aktualny stan wiedzy o adwokaturze polskiej w XX w. i jej ustroju. Zasadne jest wskazanie w tym miejscu, ┼╝e dobr─ů tradycj─ů adwokatury polskiej jest wydawanie przez poszczeg├│lne izby adwokackie opracowa┼ä dotycz─ůcych dziej├│w tych┼╝e izb z okazji kolejnych, wa┼╝niejszych rocznic. Spo┼Ťr├│d opracowa┼ä sprzed parudziesi─Öciu lat wspomnie─ç nale┼╝y np. opracowanie adw. Mieczys┼éawa Cincio o adwokaturze rzeszowskiej z okazji XX-lecia Wojew├│dzkiej Izby
Adwokackiej w Rzeszowie, z 1971 r. , z prac za┼Ť powsta┼éych po 1989 r. opracowania dotycz─ůce: adwokatury na Pomorzu ┼Ürodkowym w latach 1945ÔÇô1992 pod redakcj─ů adw. Leona Kasperskiego, z 1992 r. ; adwokatury opolskiej z okazji 50-lecia , z 2003 r.; adwokatury polskiej na G├│rnym ┼Ül─ůsku z okazji 80-lecia izby ; adwokatury wa┼ébrzysko-jeleniog├│rskiej z okazji XXX-lecia czy adwokatury gda┼äskiej z okazji 60-lecia ÔÇô autorstwa Dariusza Szpopera i Justyny ┼Üwi─ůtek .

Konieczne jest przypomnienie, ┼╝e ju┼╝ przed 1989 r. ukazywa┼éy si─Ö specjalistyczne, ÔÇ×regionalneÔÇŁ numery ÔÇ×PalestryÔÇŁ, po┼Ťwi─Öcone historii poszczeg├│lnych izb adwokackich. Tylko do 1988 r. ukaza┼éy si─Ö trzy numery ÔÇ×lubelskieÔÇŁ: w 1974 r., pod redakcj─ů adw. Waleriana Wysockiego, z okazji XXX-lecia adwokatury PRL ; w 1980 r., pod redakcj─ů adw. dr. Jerzego Markiewicza (tzw. numer lubelsko-zamojski, z okazji 400 lat Zamo┼Ťcia) oraz w 1988 r., pod red. adw. Ferdynanda Rymarza, z okazji 70-lecia Izby Adwokackiej w Lublinie .

Recenzowana praca ukaza┼éa si─Ö z okazji 90-lecia adwokatury lubelskiej. Zawarte w niej materia┼éy dotycz─ů jednak nie tylko okresu od 1919 r. do dnia dzisiejszego, ale tak┼╝e dziej├│w dawniejszych, od wiek├│w ┼Ťrednich pocz─ůwszy.

Podzielona jest na trzy cz─Ö┼Ťci. Cz─Ö┼Ť─ç I ÔÇô najobszerniejsza, licz─ůca 388 stron ÔÇô nosi tytu┼é Adwokatura lubelska na przestrzeni dziej├│w. Jest podzielona na pi─Ö─ç podrozdzia┼é├│w: I ÔÇô Adwokatura lubelska na przestrzeni stuleci ; II ÔÇô W Drugiej Rzeczypospolitej ; III ÔÇô Podczas okupacji 1939ÔÇô1944 ; IV ÔÇô W PRL 1944ÔÇô1989 ; V ÔÇô W Trzeciej Rzeczypospolitej . Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej rozpoczyna obszerne S┼éowo wst─Öpne autorstwa Dziekana ORA w Lublinie adw. Piotra Sendeckiego.

Cz─Ö┼Ť─ç II ÔÇô Adwokaci Izby Lubelskiej ÔÇô liczy 111 stron. Sk┼éadaj─ů si─Ö na ni─ů biogramy dziekan├│w Rady Adwokackiej w Lublinie w latach 1918ÔÇô2007 oraz Rady Adwokackiej w ┼üucku w latach 1922ÔÇô1932 (autorstwa Danuty Redzik i Adama Redzika), zestawienia dotycz─ůce organ├│w Izb Adwokackich w Lublinie i ┼üucku, wykaz adwokat├│w Izby Lubelskiej sprzed 1919 r., wykaz adwokat├│w Izby Lubelskiej z lat 1919ÔÇô2009 oraz zestawienie liczebno┼Ťci adwokat├│w i aplikant├│w adwokackich w latach 1919ÔÇô1939 i 1944ÔÇô2009.

Cz─Ö┼Ť─ç III ÔÇô Refleksje i wspomnienia ÔÇô liczy 106 stron. Zawiera opracowanie Dariusza Dudka pt. Wolno┼Ť─ç adwokatury (refleksje w 90. rocznic─Ö restytucji pa┼ästwa i Palestry) (s. 525ÔÇô546), opracowania dotycz─ůce dzia┼éalno┼Ťci kulturalnej adwokat├│w lubelskich, wspomnienia adwokat├│w Andrzeja B─ůkowskiego i Mieczys┼éawa-Wie┼äczys┼éawa Bielskiego, refleksje Macieja Chor─ůgiewicza nt. klasycznego dzie┼éa Fernanda Payena O adwokaturze i sztuce obro┼äczej oraz wspomnienia o dwunastu wybitnych adwokatach Izby w Lublinie.

Recenzowane dzie┼éo uzupe┼énia bogata ikonografia, w tym pochodz─ůca z okresu II Rzeczypospolitej.

Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej to zbi├│r rzadko spotykany. Nie sk┼éada si─Ö bowiem w ca┼éo┼Ťci z nowych, niepublikowanych dotychczas opracowa┼ä. Jest to swoista kolekcja r├│┼╝nych materia┼é├│w. Np. charakter quasi-materia┼éu ┼║r├│d┼éowego ma zbiorowe opracowanie pt. XXV lat Adwokatury Lubelskiej (s. 223ÔÇô289), pochodz─ůcy prawdopodobnie z 1971 r. dokument epoki, nosz─ůcy znamiona pracy raczej propagandowo-politycznej, a nie naukowej. Wyra┼║nego podkre┼Ťlenia wymaga uwaga, ┼╝e tego typu opracowania nie powinny by─ç traktowane przez badaczy jak klasyczne ┼║r├│d┼éo wiedzy. Wymagaj─ů one wyj─ůtkowo wnikliwej analizy, powi─ůzanej z analiz─ů reali├│w Polski Ludowej. Przede wszystkim za┼Ť wymagaj─ů weryfikacji za pomoc─ů ┼║r├│de┼é wiarygodnych. Nie znaczy to jednak, ┼╝e s─ů bezwarto┼Ťciowe. Przywo┼éa─ç w tym miejscu nale┼╝y zapomniane ju┼╝ uwagi wybitnego uczonego, prof. Marcelego Handelsmana, o ba┼éamutnych ┼║r├│d┼éach historycznych, zawarte w jego Historyce, kt├│rej dwa wydania ukaza┼éy si─Ö w trzeciej dekadzie XX w.: ÔÇ×Falsyfikaty wykryte nie trac─ů jeszcze przez to warto┼Ťci ┼║r├│d┼éowej. Zmienia si─Ö jedynie ich stanowisko ┼║r├│d┼éowe. Przestaj─ů odgrywa─ç rol─Ö materia┼éu faktycznego dla zdarze┼ä i zjawisk przez siebie (ÔÇŽ) stwierdzonych (ÔÇŽ) Dokumenty, podrobione (ÔÇŽ), wyja┼Ťnione staj─ů si─Ö podstaw─ů, nieraz jedyn─ů, dla zrozumienia tendencji, program├│w i d─ů┼╝no┼Ťci grup i os├│b dzia┼éaj─ůcych, kt├│rych w inny spos├│b w og├│le uchwyci─ç nie mo┼╝naÔÇŁ.

Znaczna cz─Ö┼Ť─ç recenzowanego dzie┼éa to prace ju┼╝ znane, g┼é├│wnie z ┼éam├│w ÔÇ×PalestryÔÇŁ lat osiemdziesi─ůtych XX w.

Materia┼éy zawarte w recenzowanym dziele maj─ů r├│┼╝n─ů warto┼Ť─ç naukow─ů. Wynika to przede wszystkim z przyj─Ötej przez redakcj─Ö koncepcji dzie┼éa jako zbioru r├│┼╝nych materia┼é├│w dotycz─ůcych adwokatury lubelskiej. Wedle mojej oceny na szczeg├│ln─ů uwag─Ö zas┼éuguj─ů historyczno-prawne, profesjonalne prace autorstwa Waldemara Bednaruka, Tomasza J. Kotli┼äskiego, Adama Redzika (szczeg├│lnie ta o Zwi─ůzku Adwokat├│w Polskich), Adama Z. Jurkiewicza (o weryfikacji z lat 1951ÔÇô1953) oraz Danuty Redzik i Piotra Sendeckiego (o zespo┼éach adwokackich). Na wnikliw─ů uwag─Ö zas┼éuguj─ů r├│wnie┼╝ refleksyjne i przekrojowe szkice Piotra Sendeckiego o adwokaturze w III RP i Dariusza Dudka nt. wolno┼Ťci adwokatury.

Moje szczeg├│lne zainteresowanie wzbudzi┼éy prace Tomasza J. Kotli┼äskiego oraz Adama J. Jurkiewicza. G┼é├│wnie z tego wzgl─Ödu, ┼╝e dotycz─ů one nieopracowanych dotychczas naukowo i wzbudzaj─ůcych nie tylko zainteresowanie, ale tak┼╝e du┼╝e emocje, zagadnie┼ä: stanowiska adwokatury II RP wobec obron w sprawach komunistycznych oraz tzw. akcji weryfikacyjnej, przeprowadzonej na podstawie stalinowskiej ustawy z 27 czerwca 1950 r. o ustroju adwokatury.

Tekst Tomasza J. Kotli┼äskiego precyzyjnie i kompetentnie przedstawia dzieje wewn─Ötrznej dyskusji w adwokaturze, do kt├│rej dosz┼éo w 1926 r. na tle kwestii udzia┼éu adwokat├│w w tzw. sprawach komunistycznych. Dyskusj─Ö t─Ö zainicjowa┼éa uchwa┼éa Rady Adwokackiej w Lublinie z 6 marca 1926 r., w kt├│rej Rada ta uzna┼éa, ┼╝e adwokat nie powinien si─Ö podejmowa─ç obrony z wyboru w tzw. sprawie komunistycznej bez uprzedniej zgody rady adwokackiej. W uchwale tej podkre┼Ťlono kwesti─Ö niedopuszczalno┼Ťci przyjmowania przez niekt├│rych adwokat├│w bardzo wysokich honorari├│w, finansowanych przez Zwi─ůzek Sowiecki i Mi─Ödzynarod├│wk─Ö Komunistyczn─ů. Uchwa┼éa Rady lubelskiej zosta┼éa ostatecznie uchylona, aczkolwiek z powod├│w formalnych, przez Naczeln─ů Rad─Ö Adwokack─ů w dniu 12 czerwca 1926 r. Nadto NRA zaj─Ö┼éa stanowisko merytoryczne, odmiennie uregulowa┼éa zasady sprawowania tych obron, tak przez adwokat├│w z wyboru, jak i adwokat├│w z urz─Ödu. NRA podzieli┼éa jednak stanowisko Rady Adwokackiej w Lublinie co do finansowania obron z wyboru, podkre┼Ťli┼éa mianowicie, ┼╝e adwokat pobieraj─ůcy honorarium za obron─Ö z wyboru w sprawie komunistycznej winien sprawdzi─ç ┼║r├│d┼éo pochodzenia ┼Ťrodk├│w wyp┼éacanych mu tytu┼éem wynagrodzenia. Podkre┼Ťli┼éa tak┼╝e NRA, ┼╝e: ÔÇ×Nie ma ┼╝adnej wi─Özi pomi─Ödzy obronami w sprawach komunist├│w a chlubn─ů tradycj─ů tzw. ┬źobron politycznych┬╗, kt├│rymi ws┼éawi┼éa si─Ö cz─Ö┼Ť─ç Palestry by┼éego zaboru rosyjskiego w latach niewoliÔÇŁ.

Opracowanie o obronach w sprawach komunistycznych jest wa┼╝ne dla nauki polskiej nie tylko z tego wzgl─Ödu, ┼╝e dotyczy tematu dotychczas nieopracowanego, ale tak┼╝e z powodu du┼╝ej wagi, jak─ů do uchwa┼éy z 6 marca 1926 r. przywi─ůzywa┼éa antyadwokacka propaganda w Polsce Ludowej. Jako przyk┼éad mo┼╝na poda─ç spos├│b przedstawienia tej kwestii przez stalinowskiego wiceministra sprawiedliwo┼Ťci Tadeusza Reka w os┼éawionej ksi─ů┼╝ce o adwokaturze, wydanej w 1953 r. Praca Tomasza J. Kot┬Čli┼äskiego mo┼╝e stanowi─ç punkt wyj┼Ťcia dla opracowania innych, zbli┼╝onych temat├│w, np. o ┼Ťrodowisku adwokat├│w-obro┼äc├│w w sprawach komunistycznych, kt├│remu przewodzi┼é os┼éawiony Teodor Duracz, a z kt├│rego to ┼Ťrodowiska wywodzi┼é si─Ö m.in. adw. dr Edward Grabowski, dogmatyczny komunista w najgorszym stalinowskim wydaniu, w latach pi─Ö─çdziesi─ůtych powo┼éany przez Ministra Sprawiedliwo┼Ťci na stanowisko Prezesa NRA.

Z kolei opracowanie ┼Ťp. adw. Adama Z. Jurkiewicza (1910ÔÇô2006) to sprawozdanie z wykonania uchwa┼éy ORA w Lublinie z 15 stycznia 1991 r., powzi─Ötej w nast─Öpstwie uchwa┼éy NRA, na mocy kt├│rej powo┼éano Komisj─Ö Historyczn─ů (w sk┼éad kt├│rej, poza Autorem opracowania, wchodzili adw. Henryk Popio┼éek jako przewodnicz─ůcy i adw. Henryk Krzymowski) dla zbadania dzia┼éalno┼Ťci Wojew├│dzkiej Komisji Weryfikacyjnej, dzia┼éaj─ůcej na podstawie art. 111 i n. ustawy z 27 czerwca 1950 r.

Komisji tej uda┼éo si─Ö ustali─ç sk┼éady dw├│ch orzekaj─ůcych komplet├│w Wojew├│dzkiej Komisji Weryfikacyjnej. W ich sk┼éad wchodzili tak┼╝e adwokaci cz┼éonkowie PZPR: W┼éadys┼éaw Czarnecki i Stanis┼éaw W─ůsowski. Obaj byli wieloletnimi cz┼éonkami Wojew├│dzkiej Rady Adwokackiej w Lublinie, przy czym pierwszy z nich by┼é nawet wicedziekanem Rady w dw├│ch kadencjach w latach 1951ÔÇô1956.

Wed┼éug ustale┼ä Adama Z. Jurkiewicza akcja weryfikacyjna z lat 1951ÔÇô1953 obj─Ö┼éa wszystkich adwokat├│w Izby, tj. 241 os├│b. Wojew├│dzka Komisja Weryfikacyjna przy Izbie Adwokackiej w Lublinie orzek┼éa o skre┼Ťleniu z listy adwokat├│w a┼╝ 38 os├│b. Kolejne 2 osoby zosta┼éy skre┼Ťlone z listy w tzw. trybie administracyjnym, na polecenie Ministra Sprawiedliwo┼Ťci, inne 4 osoby z┼éo┼╝y┼éy za┼Ť wnioski o skre┼Ťlenie ich z listy przed poddaniem ich weryfikacji (nie poda┼é Autor, niestety, kto to by┼é). Na opracowanej przez Autora li┼Ťcie adwokat├│w negatywnie zweryfikowanych (oraz skre┼Ťlonych w trybie administracyjnym) widniej─ů nazwiska najwybitniejszych przedstawicieli lubelskiej adwokatury, m.in. Dziekana Stanis┼éawa Kalinowskiego, Dziekana Stefana Grymi┼äskiego, Otmara Po┼║niaka (Wicedziekan z okresu II RP), Wac┼éawa Bartkowicza (cz┼éonka Rady) oraz adwokat├│w m┼éodszego pokolenia ÔÇô np. Mieczys┼éawa Tudreja, pracownika naukowo-dydaktycznego Wydzia┼éu Prawa KUL, ┼╝o┼énierza AK skazanego w 1944 r. przez Wojskowy S─ůd Garnizonowy w Lublinie na kar─Ö ┼Ťmierci (nast─Öpnie u┼éaskawionego).

Opracowanie adw. Jurkiewicza o weryfikacji adwokat├│w na podstawie ustawy z 1950 r. jest pozbawione aparatu krytycznego. Mimo to jest wa┼╝ne. Nie zosta┼éo ono przygotowane jako tekst do publikacji, ale jako dokument wewn─Ötrzny. Jak si─Ö dowiedzia┼éem, odnalaz┼é je w Archiwum ORA w Lublinie w trakcie przygotowywania recenzowanego dzie┼éa dr Redzik. Po konsultacji z Dziekanem Sendeckim tekst zosta┼é w┼é─ůczony do tomu. W zwi─ůzku z powy┼╝szym nie mo┼╝e dziwi─ç, ┼╝e opracowanie nie spe┼énia wymog├│w naukowych. Nie wiemy te┼╝, co poza aktami osobowymi by┼éo podstaw─ů ustale┼ä.

Niejasne wydaj─ů si─Ö te fragmenty opracowania, w kt├│rych podane s─ů warto┼Ťci procentowe odnosz─ůce si─Ö do orzecze┼ä wydanych wskutek wniesienia odwo┼éa┼ä przez Wy┼╝sz─ů Komisj─Ö Weryfikacyjn─ů. Dyskusyjna wydaje si─Ö teza, podsumowuj─ůca niejako omawiane opracowanie, ┼╝e ÔÇ×Rada Adwokacka w Lublinie nie mia┼éa ┼╝adnego wp┼éywu na przebieg i wyniki weryfikacjiÔÇŁ. Jak wspomnia┼éem, cz┼éonkami Wojew├│dzkiej Komisji Weryfikacyjnej by┼é wicedziekan Rady oraz cz┼éonek tej┼╝e.

Czego najbardziej brakuje w Szkicach o dziejach adwokatury lubelskiej? S─ůdz─Ö, ┼╝e opracowania dotycz─ůcego okresu lat 1944ÔÇô1956. Warto pochyli─ç si─Ö na nowo tak┼╝e nad udzia┼éem adwokat├│w Izby lubelskiej w strukturach konspiracyjnych z lat 1939ÔÇô1944 oraz w strukturach konspiracyjnych ju┼╝ w Polsce Ludowej. Np. powszechnie wiadomo, ┼╝e adw. Otmar Po┼║niak by┼é Zast─Öpc─ů Delegata Rz─ůdu w wojew├│dztwie lubelskim, a tak┼╝e cz┼éonkiem konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego, natomiast ma┼éo kto wie, ┼╝e jego aplikant ÔÇô Mieczys┼éaw Weso┼éowski, zamordowany w Auschwitz w dniu 12 grudnia 1941 r., by┼é ┼╝o┼énierzem Narodowej Organizacji Wojskowej w Lublinie (brak tej informacji w biogramie na s. 201 recenzowanego dzie┼éa). Wiadomo te┼╝, ┼╝e za udzia┼é w Armii Krajowej Wojskowy S─ůd Garnizonowy w Lublinie skaza┼é na kar─Ö ┼Ťmierci adw. Mieczys┼éawa Tudreja, a ma┼éo kto wie, ┼╝e na kar─Ö ┼Ťmierci ten sam s─ůd skaza┼é tak┼╝e adw. Aleksego Kina, wybitnego dzia┼éacza konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego, ┼╝o┼énierza NOWÔÇôAK, adw. Wac┼éawa Bartkowicza za┼Ť na kar─Ö 10 lat wi─Özienia. Ma┼éo kto wie, ┼╝e ┼╝o┼énierzami Narodowych Si┼é Zbrojnych byli m.in. adwokaci Ryszard Piwi┼äski i Lubomir Stryjecki , cz┼éonkiem za┼Ť Okr─Ögowej Delegatury S┼éu┼╝by Cywilnej Narodu ÔÇô Roman Le┼Ťnikowski, adwokat jeszcze z okresu II RP.

Opracowania wymaga tak┼╝e zagadnienie udzia┼éu adwokat├│w Izby lubelskiej w wojskowym wymiarze sprawiedliwo┼Ťci w latach 1944ÔÇô1956, i to na r├│┼╝nych p┼éaszczyznach: jako obro┼äc├│w wojskowych, ale tak┼╝e jako s─Ödzi├│w wojskowych oraz prokurator├│w wojskowych [g┼é├│wnie w Wojskowym S─ůdzie Rejonowym (dalej: WSR) w Lublinie, Wojskowym S─ůdzie Garnizonowym (dalej: WSG) w Lublinie, Wojskowym S─ůdzie Okr─Ögowym (dalej: WSO) w Lublinie oraz Wojskowej Prokuraturze Rejonowej (dalej: WPR) w Lublinie i Wojskowej Prokuraturze Garnizonowej (dalej: WPG) w Lublinie]. Ta przykra karta historii adwokatury lubelskiej powinna by─ç w ko┼äcu wyczerpuj─ůco opracowana. Podobnie ÔÇô udzia┼é adwokat├│w Izby lubelskiej w politycznych procesach s─ůdowych, odbywaj─ůcych si─Ö przed s─ůdem powszechnym ÔÇô S─ůdem Wojew├│dzkim w Lublinie w pierwszej po┼éowie lat pi─Ö─çdziesi─ůtych XX w. (by┼é to wojew├│dzki odpowiednik os┼éawionej tzw. Sekcji Tajnej, ulokowanej w IV Wydziale Karnym S─ůdu Wojew├│dzkiego w Warszawie). Dla ┼Ťcis┼éo┼Ťci wypada jednak zaznaczy─ç, ┼╝e ten postulat badawczy nale┼╝y odnie┼Ť─ç nie tylko do adwokatury lubelskiej, ale ÔÇô przede wszystkim ÔÇô do ca┼éej adwokatury w Polsce w latach 1944ÔÇô1956.

W recenzowanym dziele odnale┼║─ç mo┼╝na co prawda fragmenty dotycz─ůce udzia┼éu adwokat├│w Izby lubelskiej w procesach przed WSR w Lublinie i przed ÔÇ×S─ůdami SpecjalnymiÔÇŁ (XXV Lat Adwokatury Lubelskiej, s. 232ÔÇô234), ale s─ů to dokumenty epoki, powsta┼ée w latach 60. XX w., kt├│re z dzisiejszej perspektywy zawieraj─ů informacje kompromituj─ůce adwokat├│w-obro┼äc├│w wojskowych, a w├│wczas… Na przyk┼éad ÔÇô ┼╝e na sesje wyjazdowe s─ůd├│w wojskowych ÔÇ×je┼║dzi┼éo si─Ö czasem z tak zwan─ů ┬źobstaw─ů┬╗ Urz─Ödu Bezpiecze┼ästwa PublicznegoÔÇŁ, ┼╝e na rozprawach s─Ödziowie wojskowi ÔÇ×okazywali wiele taktu i osobistej kultury, a tak┼╝e dobrze prezentowali si─Ö od strony fachowej, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o walorach ideowychÔÇŁ, czy te┼╝ ┼╝e jeden ze znanych adwokat├│w-obro┼äc├│w wojskowych przyj─ů┼é tylko w jednym roku 660 [sic!] spraw przed s─ůdami wojskowymi, a ÔÇ×by┼éy to przewa┼╝nie sprawy powa┼╝ne, wieloosobowe i nieomal w ka┼╝dym wypadku zagro┼╝one kar─ů ┼ŤmierciÔÇŁ (s. 233).

Zaznaczy─ç nale┼╝y, ┼╝e istniej─ů ju┼╝ opracowania, powsta┼ée po 1989 r., kt├│re zawieraj─ů informacje o udziale adwokat├│w Izby lubelskiej w wojskowym wymiarze sprawiedliwo┼Ťci w charakterze s─Ödzi├│w lub prokurator├│w wojskowych . Przy czym podkre┼Ťli─ç trzeba, ┼╝e liczba tych funkcjonariuszy wojskowego wymiaru sprawiedliwo┼Ťci, kt├│rzy byli adwokatami w II RP, jest znacznie mniejsza od liczby tych os├│b, kt├│re zosta┼éy adwokatami ju┼╝ w Polsce Ludowej, po zako┼äczeniu kariery w s─ůdownictwie lub prokuraturze wojskowej. Do tej pierwszej grupy nale┼╝─ů m.in.: Feliks Aspis, oficer ┼Ťledczy Naczelnej Prokuratury Wojskowej w Lublinie w 1944 r. (w II RP adwokat w ┼üodzi), Roman Bojko (w II RP adwokat we Lwowie, s─Ödzia WSR w Lublinie), Stanis┼éaw Czajkowski (w II RP adwokat w Poznaniu, asesor WSR w Lublinie), Teofil Zdzis┼éaw Go┼é─Öbiowski (adwokat w Lublinie i w Warszawie, s─Ödzia WSG w Lublinie), Czes┼éaw Kotowicz (w II RP adwokat w Starogardzie Gda┼äskim, s─Ödzia WSG w Lublinie i WSO w Lublinie, po 1945 r. ÔÇô adwokat w Gdyni) i W┼éadys┼éaw Michniewski (w II RP aplikant adwokacki i zapewne adwokat w Lublinie, s─Ödzia WSG w Lublinie).
Do tej drugiej grupy zaliczy─ç nale┼╝y natomiast: Ireneusza Boli┼äskiego (prokuratora WPR w Lublinie, od 1952 r. adwokata w Bia┼éymstoku), Marcina Dancyga (s─Ödziego s─ůd├│w wojskowych m.in. w Lublinie, adwokata w Warszawie), Ludwika G├Âttingera (prokuratora WPG i WPR w Lublinie, adwokata i obro┼äc─Ö wojskowego w Lublinie od 1950 r.), Anatola Janowskiego (prokuratora WPR w Lublinie, od 1960 r. cz┼éonka Izby w Rzeszowie, potem Izby w Lublinie), Wac┼éawa Langego (prokuratora WPR w Lublinie, od 1953 r. adwokata w Radzyniu Podlaskim), Marka Szaubera (szefa WPR w Lublinie, od 1953 r. adwokata w Katowicach), Czes┼éawa Szp─ůdrowskiego (prokuratora wojskowego w Lublinie, adwokata w Warszawie), Romana Targo┼äskiego (prokuratora wojskowego w Lublinie, adwokata w Lublinie od 1957 r.), Jerzego Tinnego (oficera ┼Ťledczego WPR w Lublinie, absolwenta ┼Üredniej Szko┼éy Prawniczej Ministerstwa Sprawiedliwo┼Ťci we Wroc┼éawiu, adwokata we Wroc┼éawiu), Mariana Bartonia (s─Ödziego WSG w Lublinie, adwokata w Warszawie), Aleksandra Filiksa (s─Ödziego WSR w Lublinie, od 1959 r. adwokata w Parczewie), Micha┼éa Frankowskiego (s─Ödziego WSG w Lublinie, od 1947 r. adwokata w Gnie┼║nie), Adama Gajewskiego (s─Ödziego WSG w Lublinie, adwokata w Sopocie), Jana Kaczorowskiego (s─Ödziego Najwy┼╝szego S─ůdu ┬ČWojskowego w Lublinie, od 1949 r. adwokata i obro┼äc─Ö wojskowego w Warszawie), Boles┼éawa Kardasza (s─Ödziego WSR w Lublinie, adwokata w Rybniku), Floriana Kirschkego (lub ÔÇ×KirszkegoÔÇŁ) (s─Ödziego WSR w Lublinie, od 1955 r. adwokata w Bia┼éej Podlaskiej), Juliusza Krupskiego (s─Ödziego WSG i WSO w Lublinie, po 1956 r. adwokata i obro┼äc─Ö wojskowego w Warszawie), Jana Krzechowca (Krzechowiec vel Krzechowicz, s─Ödziego WSG w Lublinie, od 1947 r. adwokata w Lublinie i Warszawie), Eugeniusza Krzewskiego (s─Ödziego WSG w Lublinie, adwokata w Warszawie), Juliana Nytko (s─Ödziego WSO w Lublinie, od 1952 r. adwokata w Sok├│┼éce i Bia┼éymstoku), Wac┼éawa Pietronia (s─Ödziego WSO w Lublinie, od 1952 r. adwokata i obro┼äc─Ö wojskowego), Eugeniusza Pinkosza (s─Ödziego WSR w Lublinie, od 1953 r. adwokata w Nidzicy, Bartoszycach i Olsztynie), Jerzego Pokornego (oficera ┼Ťledczego WPR w Lublinie, prokuratora Wojskowej Prokuratury PKP w Lublinie), Jana Ryczanowskiego (s─Ödziego wojskowego w Lublinie, od 1951 r. adwokata w Warszawie), Witolda Smoczyka (s─Ödziego WSR w Lublinie, od 1957 r. adwokata w Hrubieszowie i Radzyniu Podlaskim), Mieczys┼éawa Widaja (s─Ödziego WSR w Lublinie, od 1963 r. adwokata Izby warszawskiej), Ryszarda Wierciocha (s─Ödziego WSR w Lublinie, od 1962 r. adwokata i obro┼äc─Ö wojskowego w Drawsku Pomorskim i Ko┼éobrzegu), Micha┼éa W├│jcika (s─Ödziego WSR w Lublinie, od 1960 r. adwokata i obro┼äc─Ö wojskowego w Lublinie i Lubartowie), Stanis┼éawa Wr├│blewskiego (s─Ödziego WSG w Lublinie, od 1952 r. adwokata i obro┼äc─Ö wojskowego w Starogardzie Gda┼äskim i Szczecinie).

Czuj─Ö si─Ö zobowi─ůzany wyja┼Ťni─ç spraw─Ö W┼éadys┼éawa Michniewskiego, wpisanego na list─Ö aplikant├│w adwokackich Izby lubelskiej w okresie II RP, wykonuj─ůcego zaw├│d adwokata w okresie okupacji niemieckiej. Podawany jest on jako przyk┼éad ÔÇ×patriotycznej postawyÔÇŁ adwokatury lubelskiej, b─ůd┼║ to z powodu udzia┼éu w kampanii wrze┼Ťniowej 1939 r. (tak we wsp├│┼éczesnym opracowaniu S. Estreicha i B. Oratowskiej, s. 181 recenzowanego dzie┼éa), b─ůd┼║ to z powodu poniesienia ┼Ťmierci na froncie, w walkach o Berlin, w dniu 24 kwietnia 1945 r., w charakterze ┼╝o┼énierza ÔÇ×ludowegoÔÇŁ WP (tak w opracowaniu Jerzego Markiewicza, s. 165 i 167 recenzowanego dzie┼éa). W opracowaniu Stanis┼éawa Estreicha i Barbary Oratowskiej biogram adw. W┼éadys┼éawa Michniewicza ko┼äczy si─Ö na listopadzie 1944 r. (z powodu braku dalszych materia┼é├│w). Powstaje wi─Öc pytanie: co si─Ö dzia┼éo z nim od listopada 1944 r. do 24 kwietnia 1945 r. Ot├│┼╝ od listopada 1944 r. zacz─ů┼é orzeka─ç jako s─Ödzia wojskowy w WSG Lublinie, w stopniu podporucznika. Tylko w dniach 9 i 10 listopada 1944 r., zasiadaj─ůc w sk┼éadach rozpoznaj─ůcych pi─Ö─ç odr─Öbnych spraw (w kt├│rych oskar┼╝ono 6 ┼╝o┼énierzy AK, BCh i NSZ), wyda┼é wyroki ┼Ťmierci wobec wszystkich sze┼Ťciu oskar┼╝onych. Wszystkie te wyroki zosta┼éy wykonane w dniu 20 listopada 1944 r. W dniu 18 listopada 1944 r. zosta┼é mianowany wiceprezesem Wojskowego S─ůdu 1 Armii ÔÇ×ludowegoÔÇŁ WP i w┼éa┼Ťnie pe┼éni─ůc t─Ö funkcj─Ö, zgin─ů┼é w dniu 24 kwietnia 1945 r.

Na marginesie nale┼╝y z wyj─ůtkow─ů przykro┼Ťci─ů stwierdzi─ç, ┼╝e w dw├│ch ww. sprawach, w kt├│rych orzeka┼é W┼éadys┼éaw Michniewski w dniu 9 listopada 1944 r. (sprawa ppor. Bronis┼éawa Krocha ÔÇô oficera AK oraz sprawa kpt. Wincentego Sowy ÔÇô oficera NSZ), orzekali w sk┼éadach s─ůdz─ůcych razem z nim przyszli adwokaci: Stanis┼éaw Wr├│blewski i Juliusz Krupski, protoko┼éowa┼é za┼Ť inny przysz┼éy adwokat, Aleksander Filiks. Analiza akt tych spraw nie pozostawia ┼╝adnych w─ůtpliwo┼Ťci: wyroki wydane w tych pi─Öciu sprawach to przyk┼éady klasycznych mord├│w s─ůdowych.
S─ů te┼╝ inne przypadki, np. Jerzego Pokornego, absolwenta KUL, podczas okupacji niemieckiej oficera NSZ Okr─Ögu Lubelskiego o ps. ÔÇ×WiarusÔÇŁ i ÔÇ×Micha┼éÔÇŁ w stopniu porucznika. Wed┼éug informacji zas┼éuguj─ůcych na wiar─Ö (pochodz─ůcych bezpo┼Ťrednio od cz┼éonka Komendy Okr─Ögu Nr III NSZ ÔÇô Marka Grzesiuka) wst─ůpi┼é on do organ├│w wojskowego wymiaru sprawiedliwo┼Ťci na polecenie dow├│dztwa organizacji, jako swoisty agent wp┼éywu. Bezsporne jest, ┼╝e b─Öd─ůc s─Ödzi─ů wojskowym, ukrywa┼é w ankietach personalnych przynale┼╝no┼Ť─ç do NSZ, a tak┼╝e i┼╝ po ujawnieniu tego faktu przez Informacj─Ö Wojskow─ů zosta┼é zdegradowany i usuni─Öty z wojska na mocy rozkazu MON nr 1506 z 5 pa┼║dziernika 1952 r.

Dalszych bada┼ä wymaga tak┼╝e posta─ç por. Jerzego Aktabowskiego, funkcjonariusza wojskowej s┼éu┼╝by sprawiedliwo┼Ťci w Lublinie w II po┼éowie 1944 r. Osoba o tych personaliach by┼éa w II RP adwokatem w Lublinie. W aktach archiwalnych wyst─Öpuje jako ÔÇ×obro┼äcaÔÇŁ w procesie kpt. Aleksandra Ku┼éakowskiego i Zygmunta Turowicza ÔÇô ┼╝o┼énierzy AK, skazanych na ┼Ťmier─ç przez WSG w Lublinie w dniu 29 listopada 1944 r. (sygn. akt: GL 130/44) . Jednak w sprawie Miko┼éaja Stanilewicza, ┼╝o┼énierza NSZ (sygn. akt G-116/45), odbywaj─ůcej si─Ö przed WSG w Lublinie tylko dwa miesi─ůce p├│┼║niej, w dniu 1 lutego 1945 r., por. Jerzy Aktabowski wyst─Öpuje ju┼╝ jako cz┼éonek sk┼éadu orzekaj─ůcego (ÔÇ×s─Ödzia-┼éawnikÔÇŁ) . Z kolei wed┼éug ustale┼ä Marka Kielasi┼äskiego w listopadzie 1944 r. por. Jerzy Aktabowski by┼éÔÇŽ prokuratorem wojskowym . W dost─Öpnym materiale archiwalnym posta─ç Jerzego Aktabowskiego, tym razem w charakterze ÔÇ×obro┼äcy z wyboruÔÇŁ, powraca w procesie Mieczys┼éawa Smalca i innych, tocz─ůcym si─Ö przed WSR w Lublinie, blisko 10 lat p├│┼║niej ÔÇô w dniu 12 stycznia 1945 r. (sygn. akt 454/53). Z Listy adwokat├│w PRL wed┼éug stanu na dzie┼ä 1 stycznia 1974 r. wynika, ┼╝e adw. Jerzy Aktaboski by┼é cz┼éonkiem Zespo┼éu Adwokackiego nr 6 w Lublinie, wchodzi┼é tak┼╝e w sk┼éad Rady Adwokackiej .

Powy┼╝sze uwagi maj─ů walor uzupe┼énie┼ä oraz wskazuj─ů, jak wiele zagadnie┼ä w dziejach adwokatury wymaga szczeg├│┼éowych bada┼ä. Nie zmienia to faktu, ┼╝e Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej to pozycja wyj─ůtkowa, wa┼╝na i po┼╝yteczna dla nauki o ustroju i historii adwokatury polskiej. Pozostaje wyrazi─ç ┼╝yczenie, aby by┼éa przyk┼éadem dla innych izb adwokackich w Polsce, szczeg├│lnie tych izb, kt├│re od 1989 r. do tej pory nie przyczyni┼éy si─Ö do powstania i wydania opracowania na temat swoich dziej├│w.

Marcin Zaborski, adwokat, dr, adiunkt KUL (LublinÔÇôWarszawa)

Piotr Sendecki [red.], Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej. 90-lecie Izby Adwokackiej w Lublinie, Lublin 2009

Szkice o dziejach adwokatury lubelskiej.
90-lecie Izby Adwokackiej w Lublinie
pod redakcj─ů P. Sendeckiego
nakładem Okręgowej Rady Adwokackiej i Izby Adwokackiej w Lublinie
(przy wsp├│┼éudziale Naczelnej Rady Adwokackiej i ÔÇ×Wolters Kluwer PolskaÔÇŁ),
Lublin 2009, ss. 629 + 74

Udost─Öpnij: